Chào mừng bạn đã đến với website www.vksbentre.gov.vn của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bến Tre. Chúc bạn có ngày làm việc vui vẻ và thành công !

* Nội dung vụ án

Ngày 22/7/2011,UBND tỉnh Bến Tre ban hành Quyết định số 1651/QĐ-UBND cho Hợp tác xã dịch vụ thương mại Tân Phú Trung (Hợp tác xã) thuê đất thuộc thửa số47, tờ bản đồ số 34, diện tích 2.737,7 m2, thời hạn thuê 50 năm, trả tiền thuê đất hàng năm là 30.799.000 đồng/năm để kinh doanh chợ tại xã Định Trung, huyện Bình Đại.

Sau khi thuê đất, Hợp tác xã kinh doanh bằng hình thức cho thuê mặt bằng để các tiểu thương mua bán, trong đó có bà Nguyễn Thị Pha thuê mặt bằng 03 căn quầy mua bán gạo, quần áo may sẵn, giày dép (thuộc khu vực ngoài nhà lồng chợ) nhưng bà Pha không nộp tiền thuê cho Hợp tác xã vì không đồng ý giá thuê (việc thuê giữa Hợp tác xã với bà Pha không được lập thành văn bản do bà Pha không đồng ý giá thuê nên không có ký hợp đồng, nhưng thực tế bà Pha vẫn sử dụng thuê từ trước năm 2011 đến nay); mặc dù trong quá trình kinh doanh chợ, Hợp tác xã có đưa ra bảng giá để các tiểu thương thuê quầy (theo Quyết định số 2418/2005/QĐ-UBND ngày 20/7/2005 của UBND tỉnh Bến Tre về ban hành Bảng khung mức thu phí quản lý chợ), mức giá đưa ra đối với bà Nguyễn Thị Pha là 700 đồng/m2/ngày là vẫn thấp hơn so với giá của UBND tỉnh quy định, nhưng bà Pha yêu cầu trả giá thuê là 400 đồng/m2/ngày.

Do đó, Hợp tác xã khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết:

+ Buộc bà Nguyễn Thị Pha phải trả số tiền thuê mặt bằng tính từ ngày 22/7/2011 cho đến ngày xét xử sơ thẩm ngày 19/9/2019 với số tiền là: 97 tháng 27 ngày (2937 ngày) x 27,7 m2 x 700 đồng/m2/ngày = 56.948.430 đồng (vẫn tính theo diện tích thuê ban đầu là 27,7 m2).

Đồng thời yêu cầu bà Pha phải tiếp tục trả tiền thuê mặt bằng cho Hợp tác xã tính tiếp theo ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi bà Pha giao trả lại mặt bằng.

+ Buộc bà Nguyễn Thị Pha phải giao trả lại mặt bằng của 03 căn quầy đã thuê của Hợp tác xã qua đo đạc thực tế có diện tích là 34,3 m2.

Bị đơn Nguyễn Thị Pha trình bày: Hợp tác xã tính giá thuê 700 đồng/m2/ngày là bà không đồng ý, trong khi giữa 02 bên không có hợp đồng, nay bà chỉ đồng ý trả tiền thuê mặt bằng cho Hợp tác xã với giá là 400 đồng/m2/ngày theo như lời hứa của bà Lượng trước đây. Sau khi trả xong số tiền nợ cũ, 02 bên ký kết lại Hợp đồng mới thì bà sẽ đồng ý trả với giá 700 đồng/m2/ngày.

Đối với yêu cầu trả lại mặt bằng thuê 03 căn quầy bà không đồng ý vì đây là nơi buôn bán kiếm sống hàng ngày, nếu trả lại thì không có thu nhập để nuôi sống gia đình. Lúc bà thuê chỉ là đất trống, 03 căn quầy có trên đất là do bà xây dựng.

Bản án số 02/2019/KDTM-ST ngày 19/9/2019 của Tòa án nhân dân huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre, quyết định:

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Hợp tác xã dịch vụ thương mại Tân Phú Trung đối với bà Nguyễn Thị Pha.

2. Buộc bà Pha phải có nghĩa vụ trả cho Hợp tác xã số tiền thuê lại quyền sử dụng đất tính từ ngày 22/7/2011 đến ngày xét xử sơ thẩm (ngày 19/9/2019) với số tiền là 56.948.430 đồng.

Kể từ ngày tiếp theo của ngày 19/9/2019 bà Pha còn phải tiếp tục trả tiền thuê mặt bằng (vẫn tính theo giá 700 đồng/m2/ngày với diện tích là 27.7 m2 tương ứng với số ngày chậm trả) cho đến khi bà Pha giao lại mặt bằng.

3. Buộc bà Pha, chị Đỗ Thị Mộng Thắm, chị Nguyễn Thị Kiều phải có nghĩa vụ giao trả lại mặt bằng của 03 căn quầy cho Hợp tác xã, qua đo đạc thực tế có diện tích là 34,3 m2 thuộc thửa 47, tờ bản đồ số 34 tại chợ Định Trung, xã Định Trung, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre. Cụ thể:

- Bà Pha phải giao trả lại căn 1 (quầy bán gạo) có diện tích 9,4 m2;

- Bà Pha và chị Thắm phải giao trả lại căn 2 (quầy bán giày dép) có diện tích 7,3 m2;

- Bà Pha và chị Kiều phải giao trả lại căn 3 (quầy bán quần áo) có diện tích 17,6 m2.

Ngày 30/9/2019, bà Nguyễn Thị Pha kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm yêu cầu Tòa án phúc thẩm bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Tại phiên tòa phúc thẩm, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bến Tre đề nghị Hội đồng xét xử: Chấp nhận kháng cáo của bà Pha; hủy bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân huyện Bình Đại và giao hồ sơ về cấp sơ thẩm giải quyết lại theo thủ tục chung.

Bản án phúc thẩm số 02/2020/KDTM-PT ngày 07/01/2020 của Tòa án nhân dân tỉnh Bến Tre chấp nhận đề nghị của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, hủy án sơ thẩm.

* Một số vấn đề cần rút kinh nghiệm

Thứ nhất, Bản án sơ thẩm buộc bà Nguyễn Thị Pha giao trả lại mặt bằng của 03 căn quầy đã thuê cho Hợp tác xã với diện tích là 34,3 m2 thuộc thửa số 47, tờ bản đồ số 34 tại chợ Định Trung. Trong đó: Căn 1 (quầy bán gạo) có diện tích 9,4 m2; căn 2 (quầy bán giày dép) có diện tích 7,3 m2; căn 3 (quầy bán quần áo) có diện tích 17,6 m2.

Tuy nhiên, theo họa đồ hiện trạng sử dụng đất ngày 03/4/2019, không có định vị diện tích từng quầy sẽ gây khó khăn cho công tác thi hành án. Theo lời trình bày của Pha, lúc bà Pha bắt đầu kinh doanh tại chợ Định Trung năm 1999 thì mặt bằng là đất trống, bà đã tự xây cất 03 căn quầy, năm 2006 bà sửa chữa 02 căn quầy, nhưng cấp sơ thẩm chưa xem xét làm rõ công sức của bà Pha mà buộc bà Pha phải giao trả mặt bằng là chưa thỏa đáng.

Thứ hai, nguyên đơn và bị đơn đều thừa nhận trước đây có tổ chức phi chính phủ nước ngoài tài trợ để xây dựng chợ trên thửa đất số 47, tờ bản đồ số 34. Kinh phí tài trợ là 65%, phần còn lại do các tiểu thương đóng góp để xây dựng chợ. Như vậy, tài sản trên đất có một phần kinh phí từ nước ngoài tài trợ, một phần từ đóng góp của tiểu thương chợ Định Trung nhưng cấp sơ thẩm chưa làm rõ tại Quyết định số 1263/QĐ-UBND ngày 31/12/2009 của UBND huyện Bình Đại về việc bán tài sản trên đất chợ Định Trung cho Hợp tác xã Tân Phú Trung, có bán phần tài sản có vốn góp từ nước ngoài hay không? UBND huyện Bình Đại có quyền hóa giá tài sản này hay không?

Theo lời trình bày của bà Pha cùng các tiểu thương, UBND xã Định Trung vận động đóng góp 35% còn lại để xây dựng chợ có cam kết cho người dân buôn bán lâu dài. Như vậy, quyền lợi của các tiểu thương đóng góp xây dựng chợ có được giải quyết trước khi UBND xã Định Trung bàn giao mặt bằng chợ cho Hợp tác xã hay chưa? Cấp sơ thẩm căn cứ vào Quyết định số 1651/QĐ-UBND ngày 22/7/2011 của UBND tỉnh Bến Tre về việc Hợp tác xã Tân Phú Trung được cho thuê đất tại chợ Định Trung để kinh doanh chợ và chấp nhận toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn là chưa thỏa đáng, vì tại thời điểm UBND tỉnh thu hồi đất của UBND xã Định Trung và cho Hợp tác xã thuê đất có giải quyết về tài sản trên đất hay không? Có thông báo cho tiểu thương tại Chợ Định Trung biết không? Trước đó, UBND xã Định Trung có ký hợp đồng thuê mặt bằng kinh doanh với các tiểu thương hay không, nếu có hợp đồng này đã giải quyết chưa? Trong khi bà Pha và một số tiểu thương trình bày còn thuê theo hợp đồng với UBND xã Định Trung.

Thứ ba, các nhân chứng của bà Pha cũng có lời trình bày là bà Lượng đưa điều kiện mỗi hộ kinh doanh muốn ký hợp đồng thì phải nộp cho Hợp tác xã số tiền 5.000.000 đồng/m2, vấn đề này thực chất có hay không? Hợp tác xã thu tiền này có căn cứ hay không? Đây có phải là nguyên nhân dẫn đến việc các tiểu thương không đóng tiền thuê hay không? Ngoài ra, theo các tiểu thương lúc bà Lượng vận động các hộ kinh doanh cùng bà Lượng khiếu nại không cho bà Loan làm Chủ nhiệm, bà Lượng có cam kết với các tiểu thương sẽ lấy giá thuê thấp hơn giá bà Loan cho thuê, vậy thực tế có sự việc này không? Vấn đề này phát sinh tại cấp phúc thẩm và cấp sơ thẩm chưa làm rõ, chưa tiến hành đối chất nếu có việc bà Lượng hứa với các tiểu thương thì cũng phải xem xét đến vì đây là quyền lợi của các thiểu thương, trong đó có bà Pha.

Trong vụ án này, do phát sinh nhiều tình tiết mới tại cấp phúc thẩm nên khi tham gia xét xử Kiểm sát viên cấp huyện không thể phát hiện những vi phạm để đề xuất ban hành kháng nghị phúc thẩm hoặc báo cáo đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tỉnh kháng nghị phúc thẩm./.

Thạch Thiện – Phòng 10 Viện KSND tỉnh